1
00:00:57,700 --> 00:01:03,700
Amanzi aluhlaza amboza ingxenye enkulu yomhlaba wethu,
kodwa kuyo kubekwe amachashaza omhlaba.

2
00:01:03,870 --> 00:01:08,590
ezinye izeluleko zezintaba-mlilo,
ezinye izindandatho nje zamakhorali.

3
00:01:09,000 --> 00:01:11,210
Kuyimihlaba emincane evalekile

4
00:01:11,420 --> 00:01:18,430
lapho izilwane nezitshalo ziguqulwa khona
zibe izinhlobo ezintsha ezinejubane elimangalisayo.

5
00:01:46,080 --> 00:01:51,420
Uma ubufuna ukukhetha isiqhingi esiwugwadule esikude ngempela
ususwe emhlabeni wonke,

6
00:01:51,630 --> 00:01:53,340
ungase ukhethe kahle lena.

7
00:01:53,840 --> 00:01:56,720
Lena i-Aldabra e-Indian Ocean.

8
00:01:56,970 --> 00:02:02,970
Umhlaba oseduze ngalapho
ugu lwase-Afrika, oluqhele ngamakhilomitha angaba ngu-250.

9
00:02:03,850 --> 00:02:07,100
Laphaya, cishe ngebanga elifanayo,
iMadagascar,

10
00:02:07,350 --> 00:02:11,440
futhi uma uhamba ngomkhumbi ngaleyo ndlela,
ubungeke ushaye kakhulu

11
00:02:11,610 --> 00:02:15,740
uze ufike ogwini lwase-Australia
4,000 miles away.

12
00:02:16,030 --> 00:02:20,620
Isiqhingi siyiphuzu
yentaba-mlilo engaphansi kolwandle engasekho

13
00:02:20,820 --> 00:02:27,000
lokho kuphakama izinyawo ze-15,000 ukusuka phansi
I-Indian Ocean futhi imbozwe ngamatshe amakhorali.

14
00:02:27,580 --> 00:02:34,760
Lapho ekugcineni liphakama phezu kobuso bolwandle
eminyakeni engaba ngu-50 000 edlule, yayingaphili,

15
00:02:35,090 --> 00:02:39,550
kodwa manje, ngemva kweminyaka engu-50 000 kuphela,
awu, buka nje.

16
00:02:42,600 --> 00:02:47,310
Izinyoni ze-Frigate, izinkulungwane zazo,
indilinga ngaphezu komkhawulo owodwa wesiqhingi.

17
00:02:47,560 --> 00:02:53,770
Bavela kulo lonke elase-Indian Ocean,
ngisho naseNdiya uqobo lwayo ngamamayela ayi-2,000,

18
00:02:53,940 --> 00:02:57,570
ukuhlala kulesi siqhingi
emihlume.

19
00:03:05,240 --> 00:03:08,250
Izinyoni ezinamakhanda amhlophe phakathi kwabo
abakavuthwa,

20
00:03:08,500 --> 00:03:12,080
futhi kunezinhlobo ezimbili ezihlukene zazo,
omunye omkhulu kunomunye.

21
00:03:15,050 --> 00:03:20,380
Amaduna afutha izikhwama zawo zomphimbo obomvu
ukukhombisa ukuthi indawo ithathwe,

22
00:03:20,630 --> 00:03:22,260
kanye nokuheha owesifazane.

23
00:03:24,930 --> 00:03:29,980
Uma efika uyamncenga ukuthi ahlale
enikina ikhanda ngentokozo.

24
00:03:47,330 --> 00:03:49,250
Amabhomu anezinyawo ezibomvu akhona, nawo.

25
00:03:49,580 --> 00:03:53,460
Bangabahambi abakhulu,
namatshwele abo asebaleka.

26
00:03:53,630 --> 00:03:58,300
kungenzeka ukuthi idoba amakhilomitha angu-3,000 noma angu-4,000
phakathi nonyaka.

27
00:03:59,590 --> 00:04:03,510
I-Noddies ayihlali ku-Aldabra
kodwa esihlahleni esingumakhelwane,

28
00:04:03,680 --> 00:04:07,430
ukwakha amapulatifomu okhula lwasolwandle
ezihlahleni ze-Pisonia,

29
00:04:07,640 --> 00:04:14,020
futhi ngaphansi, phezu kwesihlabathi se-coral esivulekile,
ama-sooty tern ayizigidi ezimbili azalela amaqanda awo.

30
00:04:16,820 --> 00:04:21,200
Ubuningi babo buwuphawu
lokunotha kolwandle oluzungezile.

31
00:04:21,780 --> 00:04:25,620
Nsuku zonke, izinyoni zithatha kuwo
amathani amaningi ezinhlanzi ezincane,

32
00:04:25,870 --> 00:04:28,790
ingwane nezinye izilwane zasolwandle.

33
00:04:37,000 --> 00:04:39,880
Isiqhingi ngokwaso asibaniki ukudla.

34
00:04:40,170 --> 00:04:42,380
Wonke ama-sooty tern afuna kuwo

35
00:04:42,550 --> 00:04:47,600
amasentimitha-skwele ambalwa omhlaba owomile
lapho bebeka khona iqanda labo elilodwa,

36
00:04:47,760 --> 00:04:52,980
kanye nokungabikho kwamakati, amagundane
nabo bonke abanye abantshontsha amaqanda nabadla amatshwele

37
00:04:53,190 --> 00:04:56,230
ezihlupha izindawo zokuzalela ezwekazini.

38
00:04:57,480 --> 00:05:00,320
Ukuvikeleka okunjalo kubalulekile kulawa ma-tern,

39
00:05:00,530 --> 00:05:05,110
ngoba abagcini nje ngokubeka amaqanda abo obala
futhi engavikelekile emhlabathini,

40
00:05:05,450 --> 00:05:08,580
kepha amazinyane azo ahlala engenakubaleka
amasonto ambalwa ngemva kokuchanyuselwa

41
00:05:08,740 --> 00:05:12,200
futhi ikati elilambile lingabangela umonakalo phakathi kwabo.

42
00:05:12,870 --> 00:05:16,830
Ngakho-ke ama-terns akuthola kufanelekile,
ngenxa yokuvikeleka okunjalo,

43
00:05:17,040 --> 00:05:20,880
ukundiza amakhulu amakhilomitha ukuya kulesi siqhingi.

44
00:05:37,190 --> 00:05:42,480
Izitshalo ezimila eziqhingini ezikude
njengo-Aldabra... bafika kanjani lapha?

45
00:05:42,860 --> 00:05:45,320
Nokho, abanye ngokuqinisekile beza olwandle.

46
00:05:45,610 --> 00:05:48,240
Ohambweni olufushane eduze nalolu phawu lwamanzi aphezulu,

47
00:05:48,410 --> 00:05:52,790
Sengithathile
izinhlobo ezintathu ezahlukene zembewu.

48
00:05:53,200 --> 00:05:59,000
Nansi imbewu entantayo enkulu kunazo zonke.
Lona ukhukhunathi.

49
00:06:01,630 --> 00:06:05,170
Kukhona inadi elijwayelekile
equkethe inyama emhlophe,

50
00:06:05,340 --> 00:06:11,760
nalelikhoba, esisuka kulo ngezinye izikhathi
yenza amacansi kakhukhunathi, iyithuluzi lokuntanta.

51
00:06:13,720 --> 00:06:19,560
Amantongomane anjengalawa angantanta olwandle
kuze kufike ezinyangeni ezine. Ufile lo...

52
00:06:20,650 --> 00:06:25,070
...kodwa nansi eyodwa ephilayo namanje isamila

53
00:06:26,110 --> 00:06:31,070
Isiqu esiluhlaza siphuma phezulu,
impande emhlophe eshaya ngaphansi.

54
00:06:31,530 --> 00:06:36,750
Ngaphansi kwezimo zemvelo, ukhukhunathi
bazimise ekhanda lolwandle.

55
00:06:37,210 --> 00:06:41,460
Njengoba zikhula, zincika phezu kwesihlabathi
ukuze kuthi lapho sebekhule ngokugcwele,

56
00:06:41,630 --> 00:06:44,590
amantongomane abo azokwehla endaweni yokufinyelela igagasi elikhulu

57
00:06:44,800 --> 00:06:48,720
futhi agezeke olwandle
ukusabalala kwezinye iziqhingi.

58
00:06:51,300 --> 00:06:54,430
Isilwane esiphila emhlabeni naso safika lapha ngolwandle.

59
00:06:54,770 --> 00:06:58,980
Isikhathi nendawo ongayithola ngayo
kusebusuku phakathi kwezihlahla zikakhukhunathi.

60
00:06:59,350 --> 00:07:04,940
Lahamba lapha njengesibungu ngendlela efanayo
njengamakhukhunathi, antanta emanzini angaphezulu.

61
00:07:05,320 --> 00:07:07,490
Oyedwa noma ababili esigidini
zagezwa olwandle

62
00:07:07,650 --> 00:07:14,030
futhi wakhasa ogwini ukuze aphile emhlabeni
phakathi kwamakhukhunathi, besidla.

63
00:07:14,790 --> 00:07:18,080
Cishe iyona kuphela isidalwa lapha
kungenzeka ukukulume kabuhlungu,

64
00:07:18,250 --> 00:07:20,170
ngakho idinga ukubhekana nokucophelela.

65
00:07:21,670 --> 00:07:23,460
Yinkalankala kakhukhunathi.

66
00:07:34,510 --> 00:07:38,770
Imilenze yayo mide kangangokuthi iyakwazi
ubambe isiqu sesundu sikakhukhunathi,

67
00:07:38,930 --> 00:07:42,440
futhi ayinabo ubunzima
ekukhuphukeni phezulu.

68
00:07:42,810 --> 00:07:45,730
Lapho igawula amantongomane ngezigaxa zawo;

69
00:07:45,900 --> 00:07:50,200
bese ibuyela emhlabathini
ukudla inyama kakhukhunathi ethambile emhlophe.

70
00:07:50,700 --> 00:07:55,870
Izinkalankala njengeqembu ziyizilwane eziphila olwandle
futhi uphefumule emanzini ngokusebenzisa izinyo.

71
00:07:56,330 --> 00:08:00,580
Ukuze uphefumule umoya, inkalankala kakhukhunathi
yakhe izikhwama ezinkulu ngaphakathi kwegobolondo layo

72
00:08:00,750 --> 00:08:04,670
ezinemigqa emanzi
futhi ingasebenza njengamaphaphu alula.

73
00:08:05,290 --> 00:08:08,340
Kodwa uma ikhula,
kufanele ibuyele olwandle.

74
00:08:08,710 --> 00:08:12,260
Lapho idedela amaqanda ayo nesidoda
emanzini lapho amagagasi aphezulu,

75
00:08:12,430 --> 00:08:15,550
ukuze izibungu zayo zizungeze ulwandle;

76
00:08:15,850 --> 00:08:18,850
futhi ingase igezwe esiqhingini esisha.

77
00:08:28,650 --> 00:08:33,490
Isilwane sasemhlabeni esisodwa esiyingqayizivele
wathatha uhambo oluya e-Aldabra njengomuntu omdala:

78
00:08:33,660 --> 00:08:37,410
Isakhamuzi sakhona esidume kakhulu, ufudu olukhulu.

79
00:08:38,290 --> 00:08:40,540
Izimfudu eziningi ziyaphapha ngokwemvelo.

80
00:08:40,790 --> 00:08:46,460
Uma eyodwa ogwini lwezwekazi lase-Afrika, iklaba
phakathi kwemihlume, yakhukhulwa yaze yayofika olwandle;

81
00:08:46,670 --> 00:08:51,510
ingase isinde isikhathi eside ngokwanele ukuba ingathwalwa
ngemisinga ukuya eziqhingini zase-Indian Ocean,

82
00:08:51,720 --> 00:08:53,470
futhi kamuva ukusabalalisa phakathi kwabo.

83
00:08:53,680 --> 00:08:59,720
Kunjalo, cishe, indlela amadlozi
yofudu olukhulu lwe-Aldabran olufinyelelwe lapha.

84
00:09:02,270 --> 00:09:06,520
Akuyona indawo yokungenisa izihambi kakhulu
izilwane ezifana nezimfudu

85
00:09:06,690 --> 00:09:09,190
ezidla izitshalo eziphila emhlabeni.

86
00:09:09,820 --> 00:09:12,780
Idwala lamakhorali
okuyinto eyakha ingqikithi yesiqhingi

87
00:09:12,950 --> 00:09:17,450
iguguleka ibe yikhekheba lezinyosi
yezindwani ezicijile kabi nezikhonkwane.

88
00:09:18,530 --> 00:09:24,500
Noma yisiphi isidalwa esihamba phezu kwawo kufanele sinyathele ngokucophelela
uma kungekona ukuzisika kabi.

89
00:09:38,050 --> 00:09:43,430
Lapha nalaphaya, idwala lakha imigodi ejulile
okuwela kuzo izimfudu ngezinye izikhathi.

90
00:09:43,810 --> 00:09:46,350
Uma lokho kwenzeka, akukho ukuphunyuka,

91
00:09:46,520 --> 00:09:52,030
nezilwane ezibanjiwe,
noma besinda ekwindla, babulawa indlala

92
00:09:54,610 --> 00:10:00,370
Ngaphandle nje kwezicupho ezinjalo, isiqhingi
iyindawo enokhahlo, enentela okufanele uhlale kuyo.

93
00:10:00,950 --> 00:10:06,920
Ilanga elishisayo, lishaya izilwane,
usongela ukuwapheka ephila ngaphakathi kwamagobolondo awo,

94
00:10:07,080 --> 00:10:09,500
futhi izinsalela zabalimele zivamile.

95
00:10:14,510 --> 00:10:16,220
Ngakho njengoba usuku lushisa,

96
00:10:16,380 --> 00:10:21,680
izimfudu ikhanda ngokuzimisela
ngenxa yezihlahla ezimbalwa ezinganikeza umthunzi.

97
00:10:23,520 --> 00:10:29,480
Lapha nalaphaya kwamanye amabhishi
zikhule ziphansi, izihlahla zeGuettarda ezishaywa umoya.

98
00:10:30,520 --> 00:10:35,150
Emini, umhlabathi ngaphansi kwamagatsha awo
igcwele ababaleki abavela elangeni,

99
00:10:35,320 --> 00:10:41,370
elinde ukuthi izinga lokushisa lehle
ukuze bakwazi ukucinga amaqabunga adliwayo.

100
00:10:45,080 --> 00:10:47,370
Izinyoni nazo zingashisa kakhulu.

101
00:10:48,620 --> 00:10:53,500
Ama-frigates agxuma phezu kwaleyo cishe
ichibi elihlala njalo lamanzi emvula esiqhingini,

102
00:10:53,670 --> 00:10:56,380
ehlwitha amahemuhemu ebusweni bayo.

103
00:11:24,910 --> 00:11:27,450
Izimfudu, nazo, kufanele zibe namanzi ahlanzekile.

104
00:11:27,790 --> 00:11:29,410
Nakuba bengaphuzi nsuku zonke,

105
00:11:29,620 --> 00:11:33,000
kumelwe benze njalo ngesonto noma ngaphezulu
uma bezosinda.

106
00:11:51,350 --> 00:11:54,820
Amanzi nawo angapholisa umzimba oshise ngokweqile.

107
00:11:59,900 --> 00:12:01,570
Njengoba inkathi eyomile iqhubeka,

108
00:12:01,780 --> 00:12:06,700
amanzi ayahwamuka kanye namachibi
ziba zincane futhi ziminyene.

109
00:12:42,150 --> 00:12:46,660
Abaningi abeze lapha ukuze bathole usizo
sebeseduze nokuphela kwamandla abo.

110
00:12:46,910 --> 00:12:52,540
Abanye abakwazi ukuzihudula
aphume odakeni, futhi kanjalo abulawe yindlala.

111
00:13:05,340 --> 00:13:10,720
Nokho, naphezu kwabo bonke lobu bunzima,
izimfudu ziyazala futhi zande.

112
00:13:11,020 --> 00:13:14,390
Kukhona abangaba ngu-150,000 babo esiqhingini.

113
00:13:15,060 --> 00:13:20,650
Ukudla kwabo okuyisisekelo uhlaza kanye
batshala utshani kuze kufike esiphunzini.

114
00:13:26,410 --> 00:13:29,200
Kodwa njengoba izilwane zasesiqhingini yonke indawo zivame ukwenza,

115
00:13:29,450 --> 00:13:34,670
baye bandisa ukunambitheka kwabo ekudleni
ukufaka cishe noma yini edliwayo,

116
00:13:35,170 --> 00:13:38,710
kuhlanganise nezidumbu
labangane babo abangasekho.

117
00:13:48,550 --> 00:13:52,520
Inyama inomsoco kakhulu
ukuvunyelwa ukubola nokumosha

118
00:13:52,680 --> 00:13:55,690
kuleli zwe lapho kukhona ukudla okuncane.

119
00:14:07,490 --> 00:14:12,620
iminyaka engu-50,000, okuyisikhathi, ngokusobala,
ukuthi i-Aldabra ibiphezu kolwandle,

120
00:14:12,910 --> 00:14:16,000
akusona isikhathi eside kakhulu mayelana nokuziphendukela kwemvelo.

121
00:14:16,290 --> 00:14:19,960
Noma kunjalo, iminyaka engu-50,000 yokuhlukaniswa
esiqhingini

122
00:14:20,130 --> 00:14:24,510
ilethe izinguquko
ezitshalweni nasezilwaneni eziningi ezihlala lapha.

123
00:14:24,800 --> 00:14:27,630
Sebeqalile ukuzithathela ezabo isimilo,

124
00:14:27,890 --> 00:14:33,430
ngakho manje ziyehluka kancane zombili
kusukela kokhokho abakoloni lesi siqhingi

125
00:14:33,640 --> 00:14:37,230
kanye nasebudlelwaneni babo obuseduze
kwenye indawo emhlabeni.

126
00:14:38,480 --> 00:14:42,650
Isibonelo, lolu tshani olubunile olunqunyelwe eduze
nxazonke zami

127
00:14:42,820 --> 00:14:46,070
iqukethe izinhlobo zezitshalo ezingaba ngu-20.

128
00:14:46,360 --> 00:14:51,490
Konke kunqanyulwe ngokungakhathali
ngezimfudu ezinkulu kanjalo.

129
00:14:51,740 --> 00:14:56,500
Futhi bheka, isibonelo, kulesi sitshalo esincane.

130
00:14:57,540 --> 00:15:04,000
Ama-sedge amaningi athwala izimbali zawo phezulu
yeziqu eziphakama kakhulu ngaphezu kwamaqabunga.

131
00:15:04,380 --> 00:15:10,340
Izimbali ezinamathela ngale ndlela ngeke ziphile
isikhathi eside e-Aldabra. Zazidla izimfudu.

132
00:15:10,590 --> 00:15:14,970
Lawa ma-Aldabran sedges athwala izimbali zawo
futhi bathuthukise imbewu yabo

133
00:15:15,140 --> 00:15:20,270
eduze kwesiphunzi lapho imihlathi
wezimfudu ezilambile azikwazi ukufinyelela kubo.

134
00:15:22,480 --> 00:15:27,820
Izinguquko ezenzeka ohlotsheni lwesiqhingi
azihlali ziwusizo ngokuqondile kanjalo.

135
00:15:28,200 --> 00:15:31,320
Esinye sezitshalo ze-Aldabra sishintshe ngendlela

136
00:15:31,490 --> 00:15:34,790
lokho kubonakala sengathi
akukho ukubaluleka okungokoqobo nhlobo.

137
00:15:35,200 --> 00:15:38,000
Lona umnduze obizwa ngokuthi iLomatophyllum.

138
00:15:38,290 --> 00:15:44,550
Ihluke kancane ngombala ku-Lomatophyll
ezikhulayo kwenye indawo, kodwa yilokho kuphela.

139
00:15:44,800 --> 00:15:46,800
Umehluko mncane kakhulu.

140
00:15:49,800 --> 00:15:54,810
Kodwa ezinye izitshalo zaseziqhingini ziyamangalisa
behluke ezihlotsheni zabo eziseduze.

141
00:15:55,100 --> 00:15:59,430
Kakhulu, akuvamile,
amantongomane aphindwe kabili angavamile kanje

142
00:15:59,640 --> 00:16:04,060
zigezwa ogwini
eziqhingini zamakhorali zoLwandlekazi i-Indian.

143
00:16:04,310 --> 00:16:07,530
Amakhulu eminyaka,
akekho owayazi ukuthi baphumaphi.

144
00:16:07,780 --> 00:16:11,860
Abanye bathi bakhiqizwa
ngezihlahla zesundu ezinhle

145
00:16:12,070 --> 00:16:17,080
eyamila ngaphansi kolwandle.
ngakho babebizwa ngokuthi i-coco-de-mer.

146
00:16:17,330 --> 00:16:22,330
Abantu babekholelwa ukuthi izinhlamvu zabo
kungenziwa izimbiza zothando ezingenakuvinjwa

147
00:16:22,500 --> 00:16:25,250
nokuthi amagobolondo abo, lapho ephenduka inkomishi,

148
00:16:25,420 --> 00:16:29,720
kungenza ubuthi obunamandla kakhulu bungabi nangozi.

149
00:16:29,970 --> 00:16:34,090
Inadi elilodwa elifana naleli
sasifanele ngempela isihlengo senkosi.

150
00:16:34,340 --> 00:16:36,680
Kwaze kwaba sekhulwini le-18

151
00:16:36,850 --> 00:16:40,560
ukuthi abantu bathole
ukuthi izintende ezikhiqiza lamantongomane

152
00:16:40,770 --> 00:16:48,360
yakhula eqenjini elilodwa elincane leziqhingi
eSeychelles, eqhele ngamakhilomitha angaba ngu-700 ukusuka e-Aldabra.

153
00:16:49,320 --> 00:16:55,030
Iqembu elikhulu kunawo wonke elisaphila lalezi zihlahla
umi esiqhingini esincane sasePraslin.

154
00:17:29,110 --> 00:17:31,740
Kukhona izihlahla zesilisa nezinsikazi.

155
00:17:32,490 --> 00:17:36,370
Eziduna zikhiqiza izimbali ezincane eziphuzi
kuma-spikes amade,

156
00:17:36,700 --> 00:17:41,120
futhi kubo kuhlala isigcilikisha esincane,
ukudla umpe kanye nempova yabo.

157
00:17:42,250 --> 00:17:44,580
Nakulokhu, isiqhingi sokuqala,

158
00:17:44,830 --> 00:17:49,210
ehluke kancane ngombala
kwabanye eziqhingini ezingomakhelwane.

159
00:17:51,130 --> 00:17:55,840
Izimbali zesifazane ziqala njengezimila ezincane ezibomvu,
asisikhulu kunesibhakela somuntu,

160
00:17:56,140 --> 00:18:01,350
kodwa ziyokhula zibe yinzalo enkulu kunazo zonke
ekhiqizwa yinoma yisiphi isitshalo.

161
00:18:08,690 --> 00:18:12,230
Kuthatha iminyaka eyisikhombisa ukuthi amantongomane akhule,

162
00:18:12,530 --> 00:18:17,610
futhi lapho sebevuthiwe,
zinkulu futhi zinzima kakhulu

163
00:18:17,780 --> 00:18:20,830
ukuthi cishe ukuphela kwendlela yokuwavula
unesaha.

164
00:18:21,030 --> 00:18:25,660
Ngaphakathi, ungabona ukuthi kuhluke kangakanani
basuka kukhukhunathi.

165
00:18:25,960 --> 00:18:29,080
Akukhona nje ukuthi banama-lobes amabili kubo,

166
00:18:29,290 --> 00:18:33,800
kodwa inati ngokwalo ligcwele liqinile ngenyama.

167
00:18:34,050 --> 00:18:39,010
Inyama esindayo
ukuthi lamantongomane avuthiwe ngeke antante emanzini olwandle.

168
00:18:39,180 --> 00:18:41,010
Ngempela, amanzi olwandle ayababulala.

169
00:18:42,180 --> 00:18:44,600
Futhi lokho kusho izinto ezimbili.

170
00:18:44,980 --> 00:18:50,860
Okokuqala, ukuthi lezi nsundu azikaze
bakwazi ukusabalala nakwezinye iziqhingi,

171
00:18:51,110 --> 00:18:55,530
futhi okwesibili,
ukuthi kumele ngabe zavela lapha ngempela.

172
00:18:56,570 --> 00:18:59,780
Ukuzihlukanisa akushintshi izitshalo kuphela kodwa nezilwane.

173
00:18:59,990 --> 00:19:06,160
E-Aldabra, ezulazula phakathi kwezimfudu
ama-bis angcwele anamehlo aluhlaza okwesibhakabhaka.

174
00:19:06,410 --> 00:19:08,580
Abanye kwenye indawo banamehlo amnyama.

175
00:19:08,830 --> 00:19:14,800
Ama-Aldabran ibis azalana ngokwawo
futhi zidla izilwane ezincane zasogwini.

176
00:19:15,210 --> 00:19:17,590
Izinkalankala zikhulu kakhulu ukuthi zingadliwa,

177
00:19:17,760 --> 00:19:20,970
kodwa kumele bahlolwe
ukuze abasuse endleleni.

178
00:19:25,350 --> 00:19:30,690
Sekunezinhlobo eziningana zezinyoni ze-Aldabran
ukuhluka okuncane okubenza bahluke.

179
00:19:30,900 --> 00:19:36,570
I-kestrel lapha incane kune-
Izinhlobo zaseMadagascar, kodwa ziyafana.

180
00:19:36,780 --> 00:19:41,780
I-Aldabran sunbird, nokho,
imnyama kancane kunobudlelwano bayo base-Afrika.

181
00:19:51,880 --> 00:19:56,090
Kodwa mhlawumbe amadlingozi kakhulu
futhi ngokuqinisekile ikhwalithi ethandeka kakhulu

182
00:19:56,260 --> 00:20:01,220
yalethwa kwezinye zezinyoni zase-Aldabra
ngokuzihlukanisa yilokhu.

183
00:20:03,300 --> 00:20:07,020
Hhayi nje kuphela ukuthambisa okwedlulele, kodwa ukundiza.

184
00:20:07,270 --> 00:20:09,480
Le yindawo ka Aldabran.

185
00:20:09,850 --> 00:20:12,020
Ukundiza kuthatha amandla amaningi.

186
00:20:12,270 --> 00:20:16,320
Inenani elisobala
lapho ubalekela izitha ezihlala phansi,

187
00:20:16,480 --> 00:20:20,610
kodwa azikho izitha ezinjalo
e-Aldabra noma kwezinye iziqhingi ezikude.

188
00:20:20,900 --> 00:20:25,700
Ngakho ezinye izinyoni ezifika eziqhingini ezinjalo ngendiza
bayekile ukundiza.

189
00:20:25,950 --> 00:20:30,540
Imisipha yamaphiko azo iyancipha
futhi azikwazi ukundiza ngisho noma zithanda.

190
00:20:30,830 --> 00:20:33,000
Ujantshi we-Aldabran uyisibonelo esisodwa kuphela.

191
00:20:34,840 --> 00:20:39,840
Kwake kwahlala uhlobo oluthile lwejuba kwesinye isiqhingi
e-Indian Ocean: Mauritius.

192
00:20:40,220 --> 00:20:43,930
Naso sabe sesingenakubaleka
futhi yakhula yaba nkulu njenge-turkey.

193
00:20:44,390 --> 00:20:50,230
Yayilula kangangokuba amatilosi aseYurophu
bakwazi ukuyibulala ngezinduku.

194
00:20:50,600 --> 00:20:54,690
Bayibiza ngokuthi i-dodo,
futhi esikhathini esingaphansi kweminyaka engama-200 ngemva kokuyithola,

195
00:20:54,860 --> 00:20:56,900
babeyiqedile.

196
00:20:58,780 --> 00:21:00,900
Idlelo eduze kwe-dodo eMauritius,

197
00:21:01,070 --> 00:21:06,160
nokuhlala kwezinye iziqhingi ezise-Indian Ocean
futhi, kwakuyizimfudu ezinkulu.

198
00:21:06,450 --> 00:21:11,910
Nabo bathathwa abasolwandle ukuze bathole ukudla
futhi zaqedwa.

199
00:21:12,290 --> 00:21:16,130
Kodwa i-Aldabra ikude kakhulu
ukuthi imikhumbi embalwa isondela kuyo,

200
00:21:16,290 --> 00:21:19,460
futhi lapha kuphela, izimfudu zisindile.

201
00:21:21,970 --> 00:21:27,430
Kubonakala sengathi okhokho base-Afrika
zalezi zidalwa zazinobukhulu obujwayelekile,

202
00:21:27,600 --> 00:21:32,270
nokuthi lezi zimfudu zaba imidondoshiya
ngenxa yokuhlala eziqhingini.

203
00:21:35,480 --> 00:21:39,570
Ukuzihlukanisa kungase kube nomunye umphumela
nasezimfuduni.

204
00:21:39,940 --> 00:21:42,190
Lapho izimfudu zase-Afrika zisongelwa,

205
00:21:42,360 --> 00:21:46,870
baziphatha ngendlela efanayo
njengalolu fudu lwe-Aldabran.

206
00:21:47,070 --> 00:21:49,280
Baqale badonse ngekhanda,

207
00:21:49,450 --> 00:21:53,290
bese beyidonsa
imilenze yabo yangaphambili eboshwe kakhulu

208
00:21:53,460 --> 00:21:59,460
ukuze kungabikho lutho oluphumayo futhi bakhona
bephephile uma kuqhathaniswa ezitheni zabo.

209
00:21:59,710 --> 00:22:04,050
Kodwa lapho ufudu lwase-Aldabran lukhula,
izilinganiso zayo ziyashintsha,

210
00:22:04,260 --> 00:22:05,800
njengoba enze lo.

211
00:22:06,010 --> 00:22:12,060
Lona manje mkhulu kakhulu
ukuthi le milenze emikhulu ngeke ingene kulesi sikhala,

212
00:22:12,270 --> 00:22:15,690
ukuze noma yini eyenzayo, okuthile kuphumele ngaphandle.

213
00:22:15,850 --> 00:22:20,190
Ukubheja okulungile
ukuthi uma kwakukhona impisi esiqhingini,

214
00:22:20,360 --> 00:22:23,030
yayizokwenza ukudla kofudu olukhulu.

215
00:22:23,490 --> 00:22:27,030
Kodwa akukho ku-Aldabra, ngakho-ke lesi sidalwa siphephile.

216
00:22:29,490 --> 00:22:32,870
Kungani izimfudu zesiqhingi
kufanele ngabe ikhule kakhulu,

217
00:22:33,080 --> 00:22:36,920
nolunye uhlobo lwezilwane lwenza okufanayo
eziqhingini zaseGalapagos,

218
00:22:37,080 --> 00:22:38,920
akucaci nakancane.

219
00:22:40,000 --> 00:22:42,840
Kungenzeka ukuthi isilwane esikhulu
namanoni amakhulu

220
00:22:43,010 --> 00:22:47,220
ikwazi kangcono ukusinda ezinkathini ezimbi zonyaka
lapho ukudla kukuncane.

221
00:22:47,550 --> 00:22:50,760
Kungase kube njalo
ukuthi kungabikho izilwane ezidla ezinye esiqhingini,

222
00:22:50,930 --> 00:22:53,560
lezi zidalwa eziphila isikhathi eside ziqhubeka nokukhula,

223
00:22:53,720 --> 00:22:57,440
kodwa akusona isenzakalo
lokho kuvinjelwe izimfudu kuphela.

224
00:22:57,690 --> 00:23:03,940
Esiqhingini esiqhele ngamamayela angu-3 000 ukusuka e-Aldabra,
kukhona esinye isilwane esihuquzelayo esikhulu.

225
00:23:06,610 --> 00:23:09,570
I-Komodo iyisiqhingi esincane sase-Indonesia.

226
00:23:09,950 --> 00:23:12,030
Kusukela lapha, emuva ngawo-1920,

227
00:23:12,200 --> 00:23:16,960
kwafika izindaba zengquza enkulu
elaziwa ngokuthi udrako we-Komodo,

228
00:23:17,120 --> 00:23:20,000
futhi lapha amadragoni asaphila.

229
00:23:44,820 --> 00:23:46,360
Akunzima ukuzithola.

230
00:23:46,530 --> 00:23:50,860
Okudingayo nje isidumbu sembuzi,
ibolile futhi iyanuka,

231
00:23:51,030 --> 00:23:54,030
futhi iphunga lizowaheha ukusuka kumamayela azungezile.

232
00:24:26,360 --> 00:24:31,780
Kwakuvame ukucatshangwa ukuthi
lezi zinkulu kakhulu zazingabaphangi ngokuphelele,

233
00:24:31,990 --> 00:24:35,030
bethembele kulokho okufile abangakuthola,

234
00:24:35,330 --> 00:24:40,540
kodwa manje sesiyakwazi lokho
empeleni bangababulali abakhuthele.

235
00:24:40,870 --> 00:24:50,220
Bahlasela babulale izimbuzi,
inyathi encane, ngisho nangezikhathi ezithile, indoda.

236
00:24:50,920 --> 00:24:54,430
Isizathu sokuthi ngikwazi ukuma lapha
ngokuphepha okuhlobene

237
00:24:54,600 --> 00:24:59,890
ukuthi amehlo abo awaboni kahle kakhulu,
bacishe bangezwa,

238
00:25:00,100 --> 00:25:03,520
futhi bathembela emizweni yabo,

239
00:25:03,730 --> 00:25:08,820
ikakhulukazi kulolo limi olukhulu oluphuzi
ephuma ngaphandle futhi inambitha umoya.

240
00:25:11,070 --> 00:25:16,990
Ngakho-ke nganoma iyiphi inhlanhla, iphunga lalezi zimbuzi ezifile
unamandla kunami,

241
00:25:17,160 --> 00:25:18,790
ngakho kabayikunginanzelela.

242
00:25:20,290 --> 00:25:25,040
Empeleni bangamakhosi esiqhingi sabo.
Ziyizilwane ezihamba phambili.

243
00:25:25,460 --> 00:25:29,090
Akukho lutho lapha
ebadlayo futhi inkulu,

244
00:25:30,920 --> 00:25:33,680
futhi akukho lutho ngakho
kufanele babelane ngokudla kwabo.

245
00:25:35,260 --> 00:25:40,430
Ngakho-ke, kulowo mbono,
asikho isizathu sokuthi kungani zingakhuli zibe zinkulu.

246
00:25:41,480 --> 00:25:45,150
Futhi iqiniso liwukuthi likhona
inzuzo enhle ekukhuleni okukhulu,

247
00:25:45,310 --> 00:25:51,400
ngoba ezinkulu
bathola ingxenye enkulu yokudla.

248
00:25:52,990 --> 00:25:58,450
Hhayi lokho kuphela, kodwa manje sesiyazi
ukuthi lezi ezinkulu zidla ezincane.

249
00:25:59,410 --> 00:26:05,540
Lokho mhlawumbe kuyisizathu sokuthi,
ekuhlukaniseni kwesiqhingi sabo,

250
00:26:05,790 --> 00:26:09,460
lamakhosi aseKomodo asekhule kakhulu.

251
00:26:11,050 --> 00:26:13,510
Futhi zinkulu ngempela.

252
00:26:14,010 --> 00:26:19,140
Zihlobene neziqapha zamanzi
yase-Asia nase-Afrika kanye ne-goannas yase-Australia,

253
00:26:19,430 --> 00:26:21,010
kodwa zinkulu kakhulu,

254
00:26:21,180 --> 00:26:26,940
kanti izingxenye ezimbili kwezintathu zobude bazo
amanye ama-monitor athathwa umsila omude omncane,

255
00:26:27,190 --> 00:26:30,230
umsila kadrako cishe uyingxenye yobude bawo.

256
00:26:30,980 --> 00:26:37,740
Ezinkulu ezifana nalezi zingaba nesisindo esingamakhilogremu angu-100
futhi ikhule ibe ngaphezu kwamafidi ayisishiyagalolunye ubude.

257
00:26:44,710 --> 00:26:46,460
I-Komodo ayifani no-Aldabra,

258
00:26:46,620 --> 00:26:50,090
i-coral atoll ekhulayo
endaweni egwilizayo yentaba-mlilo engaphansi kolwandle,

259
00:26:50,290 --> 00:26:55,470
kodwa izinsalela ezigugulekile zalowo owayemi
izinkulungwane eziningi zamamitha ngaphezu kolwandle.

260
00:26:57,010 --> 00:27:00,800
Izintabamlilo ngempela,
bakhe iziqhingi eziningi ezingazodwa.

261
00:27:01,050 --> 00:27:04,810
Iziqhingi zaseHawaii,
ezisempumalanga yePacific, zonke ziyi-volcanic,

262
00:27:04,980 --> 00:27:08,520
futhi enkulu kunazo zonke futhi entsha kunazo zonke
isaqhuma.

263
00:27:38,800 --> 00:27:44,140
Izifufula ze-basaltic lava eqhuma emigodini
10,000 izinyawo phezulu entabeni

264
00:27:44,310 --> 00:27:47,980
ngezinye izikhathi ageleza amamayela amaningi
phansi emaceleni entabamlilo.

265
00:28:06,700 --> 00:28:09,080
Lapho, ekugcineni, zipholile futhi ziqina,

266
00:28:09,250 --> 00:28:13,210
baba yimithambeka emikhulu yedwala elinqunu elimnyama.

267
00:28:16,000 --> 00:28:21,090
Izindawo ezinjengalezi
ingase ihlale inyumba cishe amashumi eminyaka.

268
00:28:24,260 --> 00:28:30,850
Amanye ama-vents akhiqiza inqwaba ye-granular
umlotha owakheka nxazonke ube izigaxa.

269
00:28:31,730 --> 00:28:34,690
Izitshalo zinethuba elingcono
ukuthola impande ezintweni ezinjalo,

270
00:28:34,980 --> 00:28:39,570
futhi phakathi nekhulu leminyaka noma ngaphezulu,
imithambeka yomlotha ingase imbozwe ngohlaza.

271
00:28:41,030 --> 00:28:44,450
Lezi ziqhingi eziphakeme
qoqa amafu anomswakama,

272
00:28:44,620 --> 00:28:48,580
futhi ohlangothini olunomoya,
imvula ine kakhulu impela.

273
00:28:49,580 --> 00:28:51,920
Imifudlana egeleza phansi entabeni

274
00:28:52,080 --> 00:28:57,170
nqamula izingqimba
lomlotha ominyene, oguguleka izigodi ezijulile.

275
00:28:57,340 --> 00:28:59,510
Ngakho, ngokungafani ne-coral atoll,

276
00:28:59,720 --> 00:29:03,720
okuyinkundla engenalutho
amakhorali, isihlabathi namatshe amamitha ambalwa ukuphakama,

277
00:29:03,890 --> 00:29:06,760
lezi ziqhingi ezinkulu zentaba-mlilo zaseHawaii

278
00:29:06,930 --> 00:29:10,310
banikeze abakoloni babo indawo yokuhlala ehlukahlukene

279
00:29:10,480 --> 00:29:13,150
kusuka emithambekeni ebandayo yomlotha eziqongweni

280
00:29:13,350 --> 00:29:18,230
ezigodini ezinamanzi amaningi, ezishisayo, eziluhlaza futhi ezinomswakama,
eduze kwezinga lolwandle,

281
00:29:18,820 --> 00:29:24,160
kusukela ku-basalt entsha, enqunu kuya kweyasungulwa isikhathi eside
ihlathi elikhula ekugelezeni kwe-lava yasendulo.

282
00:29:24,450 --> 00:29:32,160
Ukuze bazixhaphaze, amakoloni ezilwane ashintsha
kungeyisikho esimeni sinye esitsha, kodwa exukwini.

283
00:29:35,000 --> 00:29:36,460
Le nyoni, i-palila,

284
00:29:36,670 --> 00:29:40,960
ungomunye womndeni omkhulu ohlobene eduze
Izinyoni zaseHawaii, ama-honeycreepers.

285
00:29:41,380 --> 00:29:45,550
Okhokho babo kwakungenzeka
izinyoni ezinjengama-finch ezashanelwa lapha,

286
00:29:45,840 --> 00:29:49,180
mhlawumbe ngesiphepho esingavamile
ezinkulungwaneni eziningi zeminyaka edlule.

287
00:29:49,430 --> 00:29:52,890
Uma ngilapha,
zakhula zaba izinhlobo ezingaphezu kuka-30 ezihlukahlukene,

288
00:29:53,060 --> 00:29:55,350
ngayinye inokudla kwayo nendawo yokuhlala.

289
00:29:55,850 --> 00:29:57,900
I-palila iphila kakhulu ngembewu

290
00:29:58,070 --> 00:30:02,650
futhi inoqhwaku olufushane, olunamandla
okudingekayo ukuwavula nokuwaqhekeza.

291
00:30:08,120 --> 00:30:14,160
I 'amakihi, kuyilapho kungekho ukungabaza
ukuthi yona kanye ne-palila zihlobene,

292
00:30:14,370 --> 00:30:17,920
unomlomo omncane,
ilungele ukucosha izinambuzane ezincane

293
00:30:18,090 --> 00:30:20,590
nokumunca umpe ezimbalini ezingashoni.

294
00:30:21,090 --> 00:30:25,220
Ezinye izinhlobo sezakhiwe
imibala yezimpaphe ezigqamile kanye nemihlobiso.

295
00:30:25,470 --> 00:30:28,470
Lezi zenza owesilisa nowesifazane
ukukhombana

296
00:30:28,640 --> 00:30:31,640
ukuze bangazalani nabazala abaseduze,

297
00:30:31,850 --> 00:30:34,390
futhi izinhlobo ziya ngokuya zihluka.

298
00:30:35,690 --> 00:30:41,480
Ngakho 'i-apapane ayinawo umlomo omude kuphela
ukuze ivumelane nokudla kwayo okukhethekile kwe-nectar,

299
00:30:41,690 --> 00:30:43,690
kodwa ikhanda elibomvu eligqamile.

300
00:30:45,610 --> 00:30:49,740
The 'akohekohe
iphila ngokudla okuxubile kwezinambuzane nompe,

301
00:30:49,910 --> 00:30:53,870
futhi usungule insanyana yezimpaphe ezimhlophe
phansi komlomo wayo.

302
00:30:58,420 --> 00:31:02,880
I-'iwi ibomvu
futhi inomthethosivivinywa omude ogobile

303
00:31:03,090 --> 00:31:06,800
lokho kulivumela ukuthi liphenye lijule
zibe izimbali ezimise okwecilongo

304
00:31:06,970 --> 00:31:09,850
njengama-lobelis amakhulu nobhanana.

305
00:31:20,650 --> 00:31:25,030
Futhi mhlawumbe okubandakanya kakhulu kukho konke,
i-akiapolaau,

306
00:31:25,190 --> 00:31:27,780
ngoqhwaku oluhle olunezinjongo ezimbili,

307
00:31:27,990 --> 00:31:32,080
i-mandible ephansi efana ne-pick-like
ukukhipha amagxolo ukuze uthole izinambuzane,

308
00:31:32,240 --> 00:31:37,160
kanye ne-mandible engaphezulu enwetshwe ibe yi-probe
abakhiphe ngalo iso.

309
00:31:41,290 --> 00:31:45,010
Kutholakala isibungu sebhungane
ukubhoboza ngaphakathi kwegxolo.

310
00:31:45,300 --> 00:31:50,680
Bheka ukuthi isebenzisa kanjani ama-halves amabili
yoqhwaku lwawo ngalezi zinhloso ezehlukene.

311
00:32:04,900 --> 00:32:09,820
Isimo phakathi kwezinambuzane zaseHawaii
idlulele ngisho nangaphezu kwezinyoni zayo.

312
00:32:10,200 --> 00:32:15,080
Kukhona uhlobo lwempukane okuthiwa i-Drosophila.
Itholakala ezindaweni eziningi zomhlaba.

313
00:32:15,240 --> 00:32:19,120
ENyakatho Melika, isibonelo,
kunezinhlobo ezingaba ngu-200,

314
00:32:19,290 --> 00:32:25,340
kodwa kulezi ziqhingi ezincane zaseHawaii,
kukhona okungenani angama-800.

315
00:32:26,300 --> 00:32:30,010
Kubonakala sengathi ngokushesha ngemva kokwakhiwa kweziqhingi,

316
00:32:30,180 --> 00:32:35,140
uhlobo olulodwa noma okungenani ezimbili ze-Drosophila
wafika eziqhingini,

317
00:32:35,310 --> 00:32:40,100
futhi bathola isimo esifanayo ne
abadayisi bezinyosi bathola, izindawo eziningi ezingenalutho.

318
00:32:40,350 --> 00:32:44,860
Futhi ngakho-ke zavela ukuze zigcwalise,
futhi manje sebeyiDrosophila,

319
00:32:45,070 --> 00:32:50,990
izibungu zazo
ukudla izithelo noma amaqabunga abolile noma isikhunta,

320
00:32:51,160 --> 00:32:53,950
noma amagxolo noma amaqanda ezicabucabu.

321
00:32:54,320 --> 00:33:00,370
Kodwa manje isimo siba nzima nakakhulu
ngoba eHawaii, kukhona ukugeleza kwe-lava kanje,

322
00:33:00,960 --> 00:33:06,960
futhi ukugeleza kwe-lava okunjalo kuvame ukuhlukanisa
iziqephu zehlathi lasendulo njengalezo laphaya,

323
00:33:07,170 --> 00:33:09,420
futhi endaweni eyodwa encane yehlathi,

324
00:33:09,670 --> 00:33:16,220
kungase kube nohlobo oluthile oluthile
yeDrosophila engenzeki kwenye indawo.

325
00:33:40,580 --> 00:33:43,370
Futhi kukhona abakhona nje.

326
00:33:53,470 --> 00:33:58,260
Laba abathile bayingxenye yeqembu
eziye zavela, ngokuhlukaniswa kwazo,

327
00:33:58,470 --> 00:34:00,520
ukuziphatha okungavamile kokuqomisana,

328
00:34:00,680 --> 00:34:03,980
njengabanye abadayisi boju
abe nemibala egqamile.

329
00:34:04,560 --> 00:34:07,690
Ilingana nesinambuzane
wokuboniswa kwenkundla ye-antelope.

330
00:34:07,900 --> 00:34:13,820
Abesilisa bagcina izindawo ezincane
futhi sibonise futhi silwe omunye nomunye.

331
00:34:14,400 --> 00:34:18,530
Esikhundleni sezimpondo,
baye bakha amakhanda amise okwemalile.

332
00:34:27,750 --> 00:34:31,920
Kolunye uhlobo lwezilwane, owesilisa ukhandela owesifazane
ngokuphakamisela isisu emhlane wakhe

333
00:34:32,090 --> 00:34:35,220
bese emthela ngamakha aphrodisiac.

334
00:34:38,220 --> 00:34:41,850
Ukuzihlukanisa kuthinte amaphiko
yezinambuzane zaseHawaii.

335
00:34:42,060 --> 00:34:44,140
Ukundiza esiqhingini kuyingozi.

336
00:34:44,390 --> 00:34:46,730
Kuyingozi ukupheshulwa olwandle,

337
00:34:48,400 --> 00:34:51,650
kanye nalesi bug engavamile
ayingeni emoyeni.

338
00:34:52,150 --> 00:34:56,240
Amaphiko ayo mancane,
futhi isetshenziselwa kuphela ukudlala ngothando ngesikhathi sokuqomisana.

339
00:34:59,740 --> 00:35:01,990
Le lacewing ayikwazi ngisho ukuyisebenzisela lokho.

340
00:35:02,240 --> 00:35:05,330
Amaphiko aso ahlangene ndawonye
ukwakha igobolondo.

341
00:35:06,170 --> 00:35:10,000
I-cranefly yaseHawaii
ilahlekelwe amaphiko ayo ngokuphelele.

342
00:35:10,670 --> 00:35:13,670
Isithelo salo cranefly
kuyinto ejwayelekile emndenini wayo,

343
00:35:13,840 --> 00:35:16,970
kodwa ezinye izinambuzane
sebeshintshile imikhuba yabo yokudla.

344
00:35:17,300 --> 00:35:21,100
Lesi siphazamisi esingenakundiza sesamukele
izindlela zokuzingela zesithwalambiza

345
00:35:21,310 --> 00:35:23,470
engakaze ifinyelele esiqhingini ngokwemvelo.

346
00:35:26,810 --> 00:35:29,230
Futhi le mpukane izokwethuka.

347
00:35:32,270 --> 00:35:35,610
Isibungu segatsha asikwenzi,
njengezibungu eziningi zegatsha kwenye indawo,

348
00:35:35,820 --> 00:35:38,530
idla amaqabunga, kodwa isiphenduke inyamazane.

349
00:35:50,290 --> 00:35:53,880
Yabona impukane enezinwele ezincane emhlane wayo

350
00:35:54,130 --> 00:35:58,720
Babangela isibungu ukuthi sigobe sibheke emuva
futhi wagxumela kunoma yini eyithintile.

351
00:36:03,100 --> 00:36:07,770
Ngakho ukuzihlukanisa, ngokukhawulela izinhlobo zezidalwa
eyafika eHawaii,

352
00:36:07,940 --> 00:36:14,070
ivumela labo abenze inkululeko enkulu
ukuthuthukisa abe amafomu ahlukene nangalindelekile.

353
00:36:17,320 --> 00:36:22,570
Abantu basePolynesia,
wafika eHawaii eminyakeni eyizinkulungwane ezimbalwa edlule.

354
00:36:22,950 --> 00:36:25,740
Lapho abaseYurophu befika,
bamangala

355
00:36:25,950 --> 00:36:29,750
abantu abangaziwa
ngesiko elinemininingwane neliwubukhazikhazi.

356
00:36:30,370 --> 00:36:32,330
Abantu baseHawaii babengamatilosi abahle kakhulu.

357
00:36:32,670 --> 00:36:34,800
Abagwedli nje kuphela izikebhe,

358
00:36:35,000 --> 00:36:40,380
kodwa wahamba ngezikebhe ezinkulu ezihamba olwandle ezimbili
engathwala amakhulu amaningana abagibeli,

359
00:36:40,680 --> 00:36:44,850
futhi lelo siko lisekhona namanje
ezingxenyeni eziningi zePacific.

360
00:36:56,690 --> 00:37:02,530
Okokugcina kwezikebhe ezinkulu ngempela
kufanele ukuthi wanyamalala eminyakeni eyi-100 edlule,

361
00:37:02,780 --> 00:37:05,580
kodwa noma kunjalo, ezindaweni ezikude zasePacific,

362
00:37:05,830 --> 00:37:09,710
abantu bakhumbula amasu
ababesetshenziswa ukubahamba ngomkhumbi,

363
00:37:09,870 --> 00:37:13,540
futhi zisajwayela amakhono adingekayo ukuze azakhe

364
00:37:13,880 --> 00:37:17,880
Lesi sikebhe esithile,
okuyinto enkulu kakhulu ezikhathini zanamuhla,

365
00:37:18,090 --> 00:37:24,300
yakhiwe esiqhingini esincane saseRibono eKiribati
iziqhingi ezazibizwa ngokuthi amaGilberts.

366
00:37:24,640 --> 00:37:30,980
Icishe ibe ngamamitha angu-50 ubude, inkulu kakhulu namuhla,
kodwa kuphela ingxenye yobukhulu bezikebhe ezindala,

367
00:37:31,140 --> 00:37:37,480
futhi namanje abantu bakulungele ukuhamba ngomkhumbi
ohambweni olungafika kumamayela ayi-1,000 kuyo.

368
00:37:37,730 --> 00:37:43,780
Amasu okuyakha
yilezo ezazisetshenziselwa izikebhe ezindala.

369
00:37:44,030 --> 00:37:45,990
Ngokwesibonelo, imivimbo.

370
00:37:46,200 --> 00:37:49,240
Zenziwe ngemicu yamakhoba kakhukhunathi.

371
00:37:49,830 --> 00:37:52,660
Ama-Clumps ayagconwa, asongwe futhi asonte

372
00:37:52,830 --> 00:37:55,460
ukuze i-fiber ngayinye ibophe nomakhelwane bayo.

373
00:37:55,750 --> 00:38:00,130
Kungumsebenzi ophindaphindwayo, kodwa onekhono
uma intambo izoba namandla,

374
00:38:00,340 --> 00:38:03,380
futhi ithathwa
ngabesifazane kanye nabantu abadala.

375
00:38:03,630 --> 00:38:07,680
Kuzodingeka amakhulu amayadi
ukwakha isikebhe esikhulu.

376
00:38:14,650 --> 00:38:17,730
Ayisetshenziselwa kuphela ukushaya i-spar eyodwa kwenye

377
00:38:17,900 --> 00:38:22,780
kodwa okokuthunga ndawonye amapulangwe
ezakha izinhlangothi zezikebhe ezinkulu.

378
00:38:49,720 --> 00:38:54,730
Isihlahla sePandanus sikhiqiza amaqabunga anjengemichilo,
okuthi, lapho omisiwe futhi ehlukaniswa,

379
00:38:54,940 --> 00:39:00,730
hlinzeka ngamaribhoni alukiweyo
kumata aqinile futhi aqinile ukuze asebenze njengoseyili.

380
00:39:10,450 --> 00:39:13,080
Ngakho uma unesidingo
ulwazi nekhono,

381
00:39:13,250 --> 00:39:19,460
ngisho ne-atoll encane ingahlinzeka
zonke izinto zokwakha isikebhe esihamba olwandle.

382
00:39:20,420 --> 00:39:24,010
Emisebenzini enjalo, amaPolynesia
wahamba wadabula iPacific.

383
00:39:24,510 --> 00:39:28,470
Isikhathi eside, abantu baseYurophu,
bayaziqhenya ngamakhono abo okuzulazula,

384
00:39:28,640 --> 00:39:31,760
wagcizelela ukuthi uhambo lwasePolynesia
kwenzeke ngephutha,

385
00:39:31,930 --> 00:39:34,390
enziwa lapho izikebhe zokudoba zipheshulwa endleleni.

386
00:39:35,020 --> 00:39:41,480
Kodwa izikebhe ezinkulu zazithwele abesifazane nezingane,
futhi zalayishwa izitshalo nezilwane;

387
00:39:41,650 --> 00:39:45,030
ngazo zonke izinhloso zokusungula amakoloni amasha.

388
00:39:46,570 --> 00:39:51,450
Amatilosi asePolynesia ayenayo futhi ayenayo
amandla okubuka amangalisa kakhulu

389
00:39:51,620 --> 00:39:53,290
abathola ngayo indlela yabo.

390
00:39:54,370 --> 00:39:57,210
Uhlobo oluthile lwenyoni
ngesizini eyodwa yonyaka

391
00:39:57,370 --> 00:40:00,080
iyohlala ihamba ngendlela ethile.

392
00:40:00,710 --> 00:40:05,590
Ezinye izinyoni zihamba olwandle, ezinye
abavamile ukuhamba kude nezidleke zabo,

393
00:40:05,800 --> 00:40:10,390
ngakho ukubona eyodwa
kungabonisa ukuthi kunomhlaba eduze,

394
00:40:10,550 --> 00:40:12,970
futhi ukuyilandela kungase kukuyise lapho.

395
00:40:16,310 --> 00:40:17,980
Iziqhingi ezikude zingatholwa

396
00:40:18,190 --> 00:40:21,770
ngomphumela wabo kuma-ripples
ebusweni bolwandle.

397
00:40:22,860 --> 00:40:25,730
Iziqhingi ezinde zilandela amafu anomumo wesici

398
00:40:25,940 --> 00:40:28,490
njengomusi kashimula oshaywa umoya.

399
00:40:28,650 --> 00:40:30,700
futhi njengoba ziphakeme kakhulu esibhakabhakeni,

400
00:40:30,860 --> 00:40:35,620
zingabonwa futhi zihlonzwe
kudala ngaphambi kokuba isiqhingi sibonakale.

401
00:40:37,080 --> 00:40:42,130
Ukusebenzisa amasu anjalo nokubuka
ilanga nezinkanyezi, isibonelo semimoya;

402
00:40:42,330 --> 00:40:45,670
nokuzwa ngephini
ukunyakaza kwama-edema nama-currents,

403
00:40:45,880 --> 00:40:49,010
abantu basePolynesia badla iziqhingi ngeziqhingi.

404
00:40:49,380 --> 00:40:51,760
Umuzi wabo wokuqala wawusentshonalanga yePacific.

405
00:40:51,930 --> 00:40:57,310
Bafika eziqhingini zaseTahiti,
enkabeni yolwandle, eminyakeni engaphezu kuka-2 000 edlule.

406
00:41:00,440 --> 00:41:04,570
Bahamba ngomkhumbi baze bayofika empumalanga
ukuthi bafike e-Easter Island,

407
00:41:04,770 --> 00:41:07,610
izingxenye ezintathu kwezine zendlela
ogwini lwaseNingizimu Melika.

408
00:41:09,360 --> 00:41:12,610
Labo abazinza lapha
kubonakala sengathi bebebodwa kakhulu kunabaningi,

409
00:41:12,780 --> 00:41:17,830
futhi, njengabanye abaningi baseziqhingini,
bathuthukisa amasiko abo.

410
00:41:18,290 --> 00:41:21,620
Baqopha amatshe
amakhanda abo abe yizimo ezingavamile.

411
00:41:22,210 --> 00:41:24,960
Emaceleni entaba-mlilo enkulu
abakha isiqhingi sabo,

412
00:41:25,170 --> 00:41:31,220
bamisa izithombe ezinkulu ezinobuso obuyimpicabadala
ziye zahlasela umcabango waseYurophu

413
00:41:31,430 --> 00:41:35,680
selokhu zatholwa
ngabasentshonalanga eminyakeni engamakhulu amabili edlule.

414
00:41:48,230 --> 00:41:50,490
Ikusasa lesiko le-Easter Island

415
00:41:50,650 --> 00:41:54,240
kubonakala sengathi kudlulisiwe
ngaphambi kokuba kufike abaseYurophu,

416
00:41:54,570 --> 00:42:00,790
ngokuba izithombe eziningi zachithwa
kanti ezinye zalala seziphelile futhi zilahliwe

417
00:42:00,950 --> 00:42:03,620
lapho ababeqoshwe khona enkwalini.

418
00:42:14,470 --> 00:42:18,430
Isilinganiso salolu hambo lwasePolynesia
kunzima ukukucabanga.

419
00:42:18,640 --> 00:42:24,480
Endlunkulu yabo eSamoa
ekoloni labo elisenyakatho kakhulu eHawaii,

420
00:42:24,650 --> 00:42:29,110
bafika ngendlela yaseMarquesas,
kwakungamamayela angaba ngu-5,000.

421
00:42:30,030 --> 00:42:34,280
Uhambo oluya e-Easter Island, cishe amakhilomitha angu-3,300.

422
00:42:34,740 --> 00:42:36,740
Kodwa uhambo lolwandle olungajwayelekile kunawo wonke

423
00:42:36,910 --> 00:42:42,580
bawela amamayela ayi-4,000 olwandle oluvulekile,
eningizimu eNew Zealand.

424
00:42:44,210 --> 00:42:47,630
Iqembu elafika lapha,
okhokho bamaMaori,

425
00:42:47,790 --> 00:42:51,210
yafika eminyakeni engaba ngu-1 500 edlule.

426
00:42:52,210 --> 00:42:55,550
Izwe abalitholile
kumelwe ukuba kwabamangaza kakhulu,

427
00:42:55,760 --> 00:43:00,010
ngoba sasihluke kakhulu esiqhingini esishisayo
ababephuma kuyo.

428
00:43:00,850 --> 00:43:03,680
Ingxenye enkulu yonyaka, amakhaza ayeshubisa umnkantsha.

429
00:43:04,730 --> 00:43:09,400
ESouth Island kwakunezintaba ezinkulu
embozwe iqhwa neqhwa

430
00:43:09,610 --> 00:43:12,360
lokho amaMaori ayengakaze akubone ngaphambili.

431
00:43:14,030 --> 00:43:19,200
Akugcini lapho, kodwa namahlathi
zazicebe kakhulu ngezilwane nezitshalo

432
00:43:19,410 --> 00:43:21,790
kunanoma yisiphi isiqhingi ababesasitholile.

433
00:43:22,240 --> 00:43:26,620
Lokho kwakungenxa yokuthi lezi ziqhingi
yayinomsuka nomlando ohluke kakhulu.

434
00:43:27,830 --> 00:43:32,170
Kwakungezona iziqhingi zamakhorali eziyisicaba
futhi zazingezona iziphetho zezintaba-mlilo

435
00:43:32,340 --> 00:43:37,590
eyayikhuphuke ngaphezu kobuso bePacific
esikhathini sakamuva sokuma komhlaba.

436
00:43:38,510 --> 00:43:41,180
Lezi ziqhingi zaseNew Zealand
kwakuyizindawo zasendulo.

437
00:43:41,350 --> 00:43:43,430
Izingcezu ze-supercontinent enkulu

438
00:43:43,600 --> 00:43:48,150
lapho Australia, Antarctica
futhi iNingizimu Melika yayikade iyingxenye.

439
00:43:48,480 --> 00:43:53,530
Ngenxa yalokho, baba phezu kwabo
ezinye izinhlobo eziningi zezilwane

440
00:43:53,690 --> 00:43:55,570
kunezinye iziqhingi zakamuva.

441
00:43:55,860 --> 00:43:58,820
Babenezilwane ezinjengalezi.

442
00:44:00,410 --> 00:44:02,660
Lesi yi-tuatara.

443
00:44:03,080 --> 00:44:09,040
Yisilwane esihuquzelayo, sihlala sodwa ebusuku,
futhi idla inyama.

444
00:44:09,420 --> 00:44:15,340
Idla izinambuzane, izikelemu
ngisho nezinyoni ezincane ezizalelayo.

445
00:44:16,090 --> 00:44:20,970
Kungase kubukeke njengesibankwa,
kodwa yisidalwa sakudala kakhulu kunalokho,

446
00:44:21,180 --> 00:44:23,640
ihlobene kakhulu nama-dinosaurs okuqala

447
00:44:23,810 --> 00:44:26,230
kunasemndenini wesimanje wezibankwa.

448
00:44:26,600 --> 00:44:31,100
Uma izidalwa ezinjengalo kufanele ngabe sezigcwele
phezu kwalelo zwekazi elikhulu,

449
00:44:31,270 --> 00:44:34,820
kodwa iNew Zealand yahlukana
kusukela ezwekazini elikhulu

450
00:44:35,030 --> 00:44:37,150
ngaphambi kokwanda okukhulu kwezilwane ezincelisayo zakuqala

451
00:44:37,320 --> 00:44:41,700
okwagcina kuholele ekuqothulweni
yeningi lezilwane ezihuquzelayo zakuqala.

452
00:44:41,950 --> 00:44:47,120
Kuphela eNew Zealand
ingabe i-tuatara yahlala iphephile.

453
00:44:47,870 --> 00:44:52,840
Futhi iNew Zealand nayo yayikhona
indawo engcwele yesinye isidalwa sakuqala.

454
00:44:55,090 --> 00:44:58,670
I-kiwi. Yinyoni, kodwa yeka eyinqaba.

455
00:44:59,010 --> 00:45:03,470
Ayinamaphiko abonakalayo futhi ayinamsila
futhi uhlala emgodini.

456
00:45:08,270 --> 00:45:12,480
Lapho, ikhiqiza iqanda elilodwa futhi elikhulu.

457
00:45:20,150 --> 00:45:22,110
Ukungabi nandiza, ukuhlala emigodini,

458
00:45:22,280 --> 00:45:26,410
enezimpaphe ezinde futhi ezixegayo
babukeka njengoboya obuluhlaza,

459
00:45:26,620 --> 00:45:31,000
futhi egijima ngokuthula enqamula phansi ehlathini
ebusuku ngifuna ukudla,

460
00:45:31,210 --> 00:45:35,960
lesi silwane esiyinqaba singacatshangelwa
uhlobo lwenyoni olulingana nesilwane esincelisayo.

461
00:45:36,420 --> 00:45:40,090
Ngempela, i-kiwi iyayidlala leyo ndima
kulezi ziqhingi

462
00:45:40,380 --> 00:45:44,180
lapho ekuqaleni kwakukhona
azikho izilwane ezincelisayo zanoma yiluphi uhlobo.

463
00:45:53,520 --> 00:45:57,820
Nokho, isigcinile leso sici
ukuba nenyoni, uqhwaku...

464
00:45:59,990 --> 00:46:01,700
...futhi iwusebenzisela ukuqoqa izikelemu,

465
00:46:01,860 --> 00:46:06,740
ewuphonsa ekujuleni komhlaba
ukuzihogela njengesilwane esincelisayo.

466
00:46:10,700 --> 00:46:15,210
Okhokho bekiwi babengabaleki
ngaphambi kokuba iNew Zealand ihlukaniswe,

467
00:46:15,380 --> 00:46:17,380
ngoba i-kiwi iyisilinganiso.

468
00:46:18,550 --> 00:46:22,050
Amanye amalungu alowo mndeni
wezinyoni zasendulo ezingandizi

469
00:46:22,220 --> 00:46:25,680
zisasinda kwezinye izingcezu
yezwekazikazi elikhulu.

470
00:46:25,840 --> 00:46:31,390
Kukhona intshe e-Afrika, i-rhea
eNingizimu Melika kanye ne-emu e-Australia.

471
00:46:31,730 --> 00:46:34,230
Zonke lezi zikhulu kune-kiwi,

472
00:46:34,390 --> 00:46:38,070
kodwa i-kiwi yake yaba nomzala
uhlala lapha eNew Zealand

473
00:46:38,230 --> 00:46:40,230
lokho kwakukukhulu kunenqwaba yabo.

474
00:46:40,480 --> 00:46:45,860
Cishe kwakuyinyoni ende kunazo zonke
okwake kwaba khona, i-moa.

475
00:46:47,570 --> 00:46:51,250
Amathambo ayo atholakele
ngamanani amakhulu lapha eNew Zealand.

476
00:46:51,410 --> 00:46:57,420
Ngokuvamile phakathi kwezimbambo
kutholakale izinqwaba zamatshe aphucuziwe.

477
00:46:57,630 --> 00:47:03,720
Ayengamatshe avela egiza
lapho i-moa ibhula ngayo ukudla kwayo,

478
00:47:03,880 --> 00:47:11,270
futhi kusukela ezinsalela zemifino, siyazi
ukuthi yadla izithelo, amagatsha namaqabunga ezihlahla.

479
00:47:13,350 --> 00:47:17,770
Kwakukhona ishumi nambili
izinhlobo ezahlukene ze-moa ezinobukhulu obuhlukahlukene.

480
00:47:19,480 --> 00:47:21,980
Lena ethile yayinkulu kunazo zonke.

481
00:47:22,280 --> 00:47:25,360
Kwakungeyona inyoni esinda kakhulu
owake waphila,

482
00:47:25,570 --> 00:47:29,780
isihlobo sayo, inyoni yendlovu engasekho
owayehlala eMadagascar kwakuyilokho,

483
00:47:29,990 --> 00:47:35,040
kodwa isisindo sayo nokho
yayinamandla, cishe amakhilogremu angu-520,

484
00:47:35,250 --> 00:47:40,840
yayiyinde kunazo zonke izinyoni.
emi ngaphezu kwamafidi angu-13 ukuphakama.

485
00:47:41,380 --> 00:47:44,510
Eqinisweni, yayilingana nenyoni
wendlulamithi.

486
00:47:47,180 --> 00:47:52,810
Leli yikhanda nentamo efafazekile
enye yezinhlobo ezincane ze-moa,

487
00:47:53,060 --> 00:47:57,770
futhi kusikisela, ngoba izintamo eziningi
atholakale enamathiselwe emakhanda,

488
00:47:58,020 --> 00:48:00,400
ukuthi amaMaori anenyama ye-moa eningi

489
00:48:00,560 --> 00:48:05,150
ukuthi bakwazi ukukulahla
izigaba ezinjengalezi.

490
00:48:05,650 --> 00:48:09,620
AmaMaori awazange anciphe kuphela
inani le-moa ngokuzingela,

491
00:48:09,820 --> 00:48:14,370
bashisa namahlathi
lapho i-moas incike kuyo.

492
00:48:14,660 --> 00:48:19,830
Futhi ngakho, ngesikhathi abaseYurophu befika lapha
ngekhulu le-18,

493
00:48:20,000 --> 00:48:23,880
okokugcina moas
kwase kuphele iminyaka engaba ngu-200 ingasekho.

494
00:48:26,510 --> 00:48:31,970
Kodwa ezigidini zeminyaka edlule
njengoba iNew Zealand yayihlukaniswe iziqhingi,

495
00:48:32,180 --> 00:48:35,430
izidalwa eziningi zesimanje sezifikile lapha.

496
00:48:35,640 --> 00:48:40,850
Sebefikile lapha, njengoba bekwazile
ukufika eziqhingini emhlabeni wonke, ngokundiza.

497
00:48:42,360 --> 00:48:44,940
Abanye bashintshile kancane
selokhu bafika.

498
00:48:45,110 --> 00:48:49,200
I-kereru isewuhlobo lwejuba ngokucacile

499
00:48:56,160 --> 00:49:00,210
Futhi lokhu, i-kea, kusewupholi ngokuphawulekayo.

500
00:49:01,290 --> 00:49:03,250
Kwafika okhokho bayo, ngokungangabazeki,

501
00:49:03,420 --> 00:49:07,710
kusukela kulelo zwe elikhulu likapholi, e-Australia,
1,000 miles away.

502
00:49:07,920 --> 00:49:11,590
Njengoba kade ilapha,
mhlawumbe ishintshe imikhuba yayo kahle,

503
00:49:11,760 --> 00:49:14,470
ngoba lithathe ukuphila emakhazeni, ezintabeni eziphakeme

504
00:49:14,680 --> 00:49:19,310
lapho idla amajikijolo nezimpande,
efihlekile nezinambuzane.

505
00:49:28,690 --> 00:49:33,070
Kuye futhi, nalokho kuvumelana nezimo zokudla
izici ze-islanders,

506
00:49:33,240 --> 00:49:35,280
ube ngumphangi ojwayelekile,

507
00:49:35,490 --> 00:49:39,410
futhi izodla ngisho nenyama efile
njengegwababa noma inqe elincane.

508
00:49:41,500 --> 00:49:46,170
Omunye upholi, lapha, nokho,
ishintshwe kakhulu yimpilo yasesiqhingini.

509
00:49:47,210 --> 00:49:48,590
The kakapo.

510
00:49:49,090 --> 00:49:52,180
Azikho izindawo zokuhlala
izilwane ezincelisayo ezidla amaqabunga esiqhingini,

511
00:49:52,340 --> 00:49:55,970
ngakho lokhu kube
uhlobo lukapholi-okulingana nonogwaja.

512
00:49:59,810 --> 00:50:05,520
Kuthuthumela kakhulu, ebusuku,
futhi ihlala phezu kwezimila,

513
00:50:05,730 --> 00:50:11,240
kodwa kukhombisa lezo zici ezimbili
wezidalwa eziphilayo eziqhingini.

514
00:50:11,990 --> 00:50:15,030
Ilahlekelwe amandla okundiza,

515
00:50:15,410 --> 00:50:22,040
ngakho ukuzivikela kwayo kuphela
wukuba yiqhwa unganyakazi njengoba kwenza manje.

516
00:50:23,170 --> 00:50:26,380
Okwesibili, umdondoshiya.

517
00:50:27,340 --> 00:50:31,090
Inkulu kunabo bonke opholi ngesisindo.

518
00:50:32,380 --> 00:50:36,510
Enkulu ingaba nesisindo esingaphezu kwamakhilogremu amathathu.

519
00:50:38,140 --> 00:50:45,270
Iphinde ibonise ngokugqama kakhulu
isici sesithathu samafomu okuhlala eziqhingini:

520
00:50:46,100 --> 00:50:48,900
Ukuba sengozini kwabo okukhulu.

521
00:50:49,360 --> 00:50:55,740
Lapho iziqhingi zabo zihlaselwa abantu bangaphandle.
ngokuvamile abanazo ukuzivikela.

522
00:50:56,620 --> 00:51:01,450
Izinkinga zikakapo zaqala
lapho abasePolynesia befika okokuqala eNew Zealand.

523
00:51:01,870 --> 00:51:07,000
Beza nohlobo lwegundane
okungenzeka ukuthi yadla i-kakapo elele,

524
00:51:07,170 --> 00:51:10,710
futhi abasePolynesia ngokwabo bazingela.

525
00:51:12,090 --> 00:51:16,590
Inhlekelele yangempela yafika
lapho kufika abeLungu,

526
00:51:16,800 --> 00:51:23,640
ngoba beza nazo
labo babulali ababili abangenaluzwela, i-stoat nekati

527
00:51:24,310 --> 00:51:28,940
ngokumelene nabo,
ikakapo yayingenakuzivikela.

528
00:51:29,980 --> 00:51:32,900
Ngokushesha kakhulu, amanani ayo ancipha

529
00:51:33,070 --> 00:51:40,370
kuze kube namuhla zikhona
kusele i-kakapo engadluli ku-60.

530
00:51:42,160 --> 00:51:44,290
Ukuze ubanike ithuba elithile lokusinda,

531
00:51:44,580 --> 00:51:50,170
bayiswe esiqhingini esincane esingasogwini lolwandle
lokho kususiwe emakati.

532
00:51:51,000 --> 00:51:56,510
Kwezinye izindawo, lezi zilwane ezifuywayo
alethwe lapha ukuze abambe amagundane ezindlini

533
00:51:56,680 --> 00:52:00,180
bagijima emahlathini,
futhi zidle izinyoni zendabuko

534
00:52:00,390 --> 00:52:05,310
abangakayitholi ingqondo efanele
ukuze bazisindise ekuhlaselweni kwayo.

535
00:52:31,340 --> 00:52:34,510
Amakati akuwona kuphela ababulali bangaphandle lapha.

536
00:52:34,800 --> 00:52:37,880
Ama-Ferrets angenisiwe
ukuzingela kwethulwa onogwaja.

537
00:52:38,340 --> 00:52:40,760
Bangama-polecats afuywayo.

538
00:52:41,090 --> 00:52:44,220
Abanye baphunyukile,
babuyele esimweni sabo sasendle futhi bakhuliswa.

539
00:52:44,680 --> 00:52:49,100
Lona udla itshwele lepenguin
okumele ngabe kwaba yisisulu esilula.

540
00:52:49,310 --> 00:52:53,270
Azikho izinyoni zaseNew Zealand ezingandizi
baphephile kuzo.

541
00:52:55,280 --> 00:52:57,950
Abantu baphinde bethula izilwane ezidla izitshalo.

542
00:52:58,400 --> 00:53:01,490
Ama-possum alethwa e-Australia njengezilwane ezifuywayo.

543
00:53:08,000 --> 00:53:11,790
Nonogwaja babengeniswa kwamanye amazwe
ukunikeza inyama noboya,

544
00:53:12,130 --> 00:53:15,670
nokusebenzisa kahle,
njengoba abathenga kwamanye amazwe kumele babecabanga,

545
00:53:15,960 --> 00:53:19,340
utshani obuchichimayo obebuzomosha.

546
00:53:19,840 --> 00:53:24,100
Nenyamazane ebomvu yakhululwa ezintabeni
ukuhlinzeka abazingeli ngezemidlalo.

547
00:53:24,430 --> 00:53:30,060
Nokho laba abadla imifino ababonakala bengenabungozi
yaba nomthelela oyinhlekelele ezilwaneni zomdabu.

548
00:53:30,810 --> 00:53:35,230
Zazidlisa ngendlela ephumelelayo
ukuthi bacekele phansi izihlahla nezihlahla.

549
00:53:35,480 --> 00:53:38,780
Inhlabathi yakhukhuleka
nehlathi lachitheka.

550
00:53:38,940 --> 00:53:43,780
Izidalwa zaphucwa ikhava yazo
nezimila.

551
00:53:45,280 --> 00:53:48,660
Izinkinga zokumisa lokhu kucekelwa phansi
zinkulu kakhulu.

552
00:53:49,000 --> 00:53:52,370
Le nyoni engavamile i-takahe.

553
00:53:52,710 --> 00:53:56,840
Njenge kakapo,
iveza imiphumela yokuphila eziqhingini.

554
00:53:57,090 --> 00:54:00,800
Sekuphenduke umdondoshiya,
ngoba iwumzila wesitimela, njengalowo ose-Aldabra,

555
00:54:00,970 --> 00:54:03,050
kanye nomkhulu emndenini wayo.

556
00:54:03,340 --> 00:54:06,560
Ihlukile kulezi ziqhingi, ayindizi,

557
00:54:06,720 --> 00:54:10,270
futhi ayinakho nhlobo ukuzivikela kubahlaseli.

558
00:54:10,770 --> 00:54:13,980
Ekuqaleni kwaleli khulu leminyaka,
kwakucatshangwa ukuthi ayisekho.

559
00:54:14,270 --> 00:54:18,940
Khona-ke, ngemva kokuba kungekho muntu obone utakahe ophilayo
iminyaka engaphezu kwengu-50,

560
00:54:19,110 --> 00:54:24,110
kwatholwa abantu abambalwa
esigodini esikude eSiqhingini SaseNingizimu.

561
00:54:25,120 --> 00:54:27,580
Sekusele abangaba ngu-200.

562
00:54:27,910 --> 00:54:32,750
Akunakwenzeka ukuthi zisabalale,
ngoba indawo yabo yokuhlala kwenye indawo isichithiwe.

563
00:54:33,000 --> 00:54:36,960
futhi kukhona ubunzima obukhulu kakhulu
ekubenzeni bazalele ekuthunjweni.

564
00:54:40,210 --> 00:54:47,010
Ngakho, ngaphandle uma umuntu ezimisele ukushintsha isimo sakhe sengqondo
futhi ube umvikeli osebenzayo

565
00:54:47,350 --> 00:54:49,100
njengoba enzile lapha eNew Zealand,

566
00:54:49,350 --> 00:54:52,350
labo bantu abayiziqhingi abakhethekile abayinqaba

567
00:54:52,520 --> 00:54:57,860
bagwetshelwe isiphetho sabokuqala
isidalwa esiphila esiqhingini umuntu asiqothula

568
00:54:58,020 --> 00:55:01,320
futhi ufe njengedodo.

569
00:55:01,990 --> 00:55:04,740
Yebo, akuzona zonke izidalwa
okuthola eziqhingini

570
00:55:04,910 --> 00:55:07,780
kufanele bachithe sonke isikhathi sabo lapho.

571
00:55:08,120 --> 00:55:13,460
Abanye bathanda labo abanzima bamazwe ngamazwe
abahambi laphaya, izigelekeqe,

572
00:55:13,660 --> 00:55:15,750
vele uze lapha uzolala.

573
00:55:17,330 --> 00:55:20,130
Bona, njengama-frigates
kanye nezidumbu zase-Aldabra,

574
00:55:20,300 --> 00:55:23,550
amakhanda nama-tern
izinkulungwane zeziqhingi zasezindaweni ezishisayo,

575
00:55:23,720 --> 00:55:29,720
thola ukudla kwabo, hhayi eziqhingini lapho
ziza esidlekeni, kodwa ezilwandle ezizungezile.


